De verleiding van polarisatie, de kracht van verbinding
verleiding van polarisatie – kracht van verbinding
“Laten we verbinden in plaats van polariseren”: de Kerstboodschap van Turning Point Nederland kwam recht uit het hart. Hoe vanzelfsprekend de boodschap van verbinding ook lijkt, bij velen brengt het toch verwarring. Een licht cynische opmerking was: “Hoe kun je staan voor conservatieve waarden zónder te polariseren!?”. Een ander zei fel: “Je mag nooit de ongemakkelijke waarheid achterhouden om maar niet te polariseren!”. Misschien zijn deze commentaren op de Kerstboodschap wel de ultieme bevestiging dat we in een gepolariseerde samenleving leven. Er zitten aannames in, die dit artikel graag ontleedt.
Wat is polariseren?
Polariseren is het creëren en/of uitvergroten van tegenstellingen tussen groepen, terwijl overeenkomsten onderbelicht blijven. Polarisatie leidt tot identiteitsvorming via wij-zij-denken, en mondt vaak uit in conflict.
Polariseren is dus níet ‘confronteren met de ongemakkelijke waarheid’. Sterker nog, iemand confronteren kan een oprechte, liefdevolle handreiking zijn om de ander de juiste weg te laten vinden: je keert je naar de ander toe. Bij polariseren keer je je van de ander af.
Polariseren staat ook los van politieke kleur of activisme. Waar Greenpeace zich vroeger (net als XR nu) bezighield met polariserende ‘disruptieve acties’, kiezen zij nu vaker voor middelen die aansluiten bij bestuurlijke en juridische logica. Is Greenpeace tegenwoordig nog polariserend? Verder heeft onderzoek meermaals aangetoond dat mensen op politieke inhoud niet méér van elkaar verschillen dan vroeger, maar dat verschillen groot lijken door de vorm van het debat.
Waarom is er polarisatie?
Helaas leidt polarisatie tot kortetermijnsucces. Het verschaft morele duidelijkheid, speelt in op identiteitsdrang, en mobiliseert zo de achterban. Je kunt er premier mee worden. Polarisatie is energetisch voordelig, en is daarmee een zeer aantrekkelijk groeimodel voor een startende politieke organisatie. Helemaal als de media polariserende geluiden structureel méér aandacht geven dan verbinding, wat wordt gezien als te vaag of als morele concessie. Zodoende werkt polarisatie als een soort verslaving – een kick op korte termijn, ellende op lange termijn. Een type samenleving dat niemand wil, maar we convergeren ernaartoe en raken er niet vanaf.
Het alternatief: verbinden
Verbinden is mooi maar complex. Hoe vind je verbinding met mensen die een totaal ander leven hebben dan jezelf? Wat als je als conservatieve christen Charlie Kirk in gesprek bent met 7 Ønlyfans-vrouwen? Preken over fatsoen en eerbaarheid verbindt hier niet (en dat horen zij vast al dagelijks). Wat Kirk echter deed, was een beeld schetsen van zijn dochtertje die hem bij thuiskomst tegemoet komt rennen en omhelst. Een beeld dat hij zo mooi vond, dat het alle andere grootse ervaringen deed verbleken – inclusief vliegen in de Air Force One. Geen verwijt, geen aanstoot, geen morele concessie, maar gemeenschappelijke grond via een inspirerend beeld van wat geluk inhoudt t.o.v. geldelijk gewin.
En wat als je kritisch staat tegenover het klimaatbeleid, en in gesprek bent met uitvoerders van dit beleid? Termen zoals ‘hoax’ of ‘waanzin’ hebben nul impact en gooien de deur dicht. Een verbindend alternatief zou zijn om de kosten-batenafweging van onderdelen van het klimaatbeleid (samen) door te rekenen, uiteraard zonder vooropgestelde conclusie. Zo verschuift het gesprek van emotie en onderbuik naar inhoud en een gemeenschappelijke feitenbasis. Onderaan de streep kan én mag men het altijd oneens zijn, maar dan wel met respectvolle taal en via een respectvol proces.
Zo bestaat verbinden uit een aantal ingrediënten. Aansluiten bij de belevingswereld van de ander; communiceren op dezelfde golflengte in ontvankelijke taal. De gemeenschappelijke grond verkennen. De feitenbasis benutten waar van toepassing. En als belangrijkste: het beste voorhebben met de ander, óók als de methode is om te confronteren of een spiegel voor te houden.
De keuze van Turning Point Nederland
De Kerstboodschap “Laten we verbinden in plaats van polariseren” mag zich blijvend nestelen in het hart van de jonge organisatie. Verbinden is geen doel, maar een middel, dat bijdraagt aan een samenleving die vrij en veerkrachtig is, waarin onderling respect bestaat náást meningsverschillen, waarin collectieve wijsheid wordt benut, en waarin alom gewaardeerde waarden zoals naastenliefde en dienstbaarheid centraal staan.
Turning Point Nederland kiest bewust voor deze weg. Niet omdat confrontatie vermeden moet worden, maar omdat zij pas vrucht draagt wanneer zij voortkomt uit respect, gemeenschappelijke grond en een gedeelde zoektocht naar waarheid.
In een samenleving die steeds sneller grijpt naar simplificatie en kampen, willen wij investeren in dialoog die complexiteit verdraagt. In stevige inhoud zonder harde taal. In debat dat niet draait om winnen, maar om begrijpen en verbeteren.
Dat is geen makkelijke weg. Het is een langzaam pad. Maar het is wél de weg die leidt naar het type samenleving dat geworteld is in oude, wijze waarden. Verbinden is voor Turning Point Nederland geen slogan, maar een overtuiging. En wie bereid is die weg mee te gaan, is welkom.
Auteur: Egbert Clevers
