Een boze kop maakt een boos hart
Een boze kop maakt een boos hart
Ragebait. Wie klikt, wordt kwaad. Wie het doorziet… op den duur misschien ook wel.
Deze maand las ik een kop in het Algemeen Dagblad: “Praat mee: moeten vrouwen naar hun man luisteren, zoals een derde van de Gen Z-mannen wil?” Na ophef werd de kop aangepast, maar het leed was al geschied. Woedende reacties op sociale media, gericht op zowel Gen Z-mannen als de krant zelf. Maar serieus: één-derde, dat is wel heel veel, klopt dat echt?!
Ja en nee. Als je zoekt naar het achterliggende onderzoek, kom je uit bij een document van 100 pagina’s met grafieken. Op pagina’s 52 en 53 staan de relevante cijfers.
Wat blijkt? Deze opvatting van Gen Z-mannen speelt eigenlijk vrijwel niet in Nederland, maar vooral in Azië (Indonesië, Maleisië, India). Dáár vindt een meerderheid dat echtgenotes hun man zouden moeten gehoorzamen.
Toegegeven, het artikel claimt niet dat dit over Nederland gaat. Maar als lezer zou je dit toch vermoeden, helemaal omdat het thema van de manosfeer hier recentelijk in het nieuws geweest is. Het is moeilijk voor te stellen dat de AD-redactie deze cruciale nuance niet kende.
Een boze kop maakt een boos hart
Een tweede ophef kwam van de verkrachtingszaak van een jonge gynaecoloog in België. RTL kopte: “Geneeskundestudent krijgt ook in hoger beroep geen straf voor verkrachting Leuven”. Wacht: géén straf voor verkrachting?? Klopt dat echt?
Allereerst klopt de kop niet. De dader heeft wel degelijk straf gekregen, namelijk een schadevergoeding van 3500 euro (en vele persoonlijke bedreigingen, uitsluitingen). Belangrijker is echter: als meerdere rechters aangeven dat er geen celstraf nodig is voor bewezen verkrachting, dan moet daar toch een hele goede reden voor zijn. En die reden is er dus ook. Een bekende journaliste legde het vorig jaar al uit. De term ‘verkrachting’ wekt een vreselijk en eenduidig beeld op, terwijl de juridische definitie tegenwoordig breder en complexer is. Ook wanneer een rechter vaststelt dat er juridisch sprake is van verkrachting, kan de mate van verwijtbaarheid sterk verschillen per casus.
Een derde voorbeeld van ‘ragebait’ komt van de Volkskrant. “Kabinet-Jetten verhoogt hypotheekrenteaftrek, hoge inkomens profiteren het meest”. Wat is dit nu weer: een D66-premier die z’n eigen verkiezingsprogramma omdraait? Wat een sch… of wacht: klopt het eigenlijk wel?
De kop is technisch gezien juist. Maar ook hier ligt de context veel genuanceerder. De hypotheekrenteaftrek is namelijk helemaal niet aangepast.
Wat wél is veranderd, zijn de belastingtarieven van de inkomstenbelasting. Door een herschikking van de schijven ligt het marginale tarief waartegen rente kan worden afgetrokken iets hoger. Het effect op de hypotheekrente is indirect, en niet doelbewust.
Uit de titel en ondertitel blijkt duidelijk dat de auteur, van toch een gerenommeerde krant, vooral belust is op ophef.
Het mechanisme
Aandacht is geld waard. Aandacht geeft macht. En onze aandacht wordt het snelst getrokken door negatieve, moreel geladen berichten. Mensen klikken sneller, lezen langer en delen vaker. Een kop die nuance bevat (“complex belastingeffect door tariefaanpassing”) verliest het altijd van een kop met een moreel oordeel (“kabinet bevoordeelt rijken”). Dit weerspiegelt wat de samenleving is geworden. Hypernerveus. Ophef na ophef. Boze koppen maken uiteindelijk boze harten.
Wat we kunnen doen
Hoe kunnen we omgaan met deze ophefcultuur? In de reactiesectie van het ragebait-artikel de nuances uitleggen? Wellicht helpt het een enkele lezer, maar de systeemprikkel wordt niet weggenomen. Het nieuwskanaal ‘shamen’? Mogelijk als langetermijnoplossing, maar het bestrijdt kwaad met kwaad. Liever leren we onszelf aan om nét een laagje dieper te graven. “Wat is de bron van deze claim?”, “Wat is de context van dit citaat?”, “Waaróm deed hij/zij wat hij deed?”, “Heeft de verslaggever zaken in z’n eigen woorden gezet?”. Kortom: weigeren om een oordeel te vormen totdat je echt begrijpt wat er staat.
Ragebait bestaat niet omdat journalisten slecht zijn, maar omdat het een werkend verdienmodel is. Het is aan ons om in die wereld te navigeren. Laten we weigeren om ons als consumenten te laten sturen, en in plaats daarvan ons hart beschermen tegen de kop.
Author: Egbert Clevers
