Unfinished business

Waarom een duurzame tweestatenoplossing in Judea onmogelijk is

Door Raoul Michels

Het conflict tussen Joden en Arabieren in Judea¹ gaat ver terug in de tijd. Zo ver zelfs, dat de historische feiten er vaak niet eens meer echt toe doen. Begon dit conflict op 7 oktober 2023²? Op 25 januari 2006³? 14 mei 1948⁴ misschien? Of gaat het conflict terug tot 2094 v.C.⁵? De gekozen datum is volledig afhankelijk van het perspectief op het conflict. Om iets zinnigs te kunnen zeggen over de mogelijke oplossingen voor het huidige conflict moeten we daarom onze historische monocles vervangen door onze politieke brillen. Want er is in al die eeuwen zo veel gebeurd dat er vanuit ieders perspectief wel iets te vinden is om hun standpunt historisch te verantwoorden. De huidige situatie is in ieder geval een direct gevolg van de volksverhuizingen die plaatsvonden na de onafhankelijkheid van de Staat Israël.

Historische context

Gedurende de twintigste eeuw zijn er meerdere grote gedwongen volksverhuizingen geweest. Elk hiervan had natuurlijk zijn eigen complexe geschiedenis. Ieder van deze volksverhuizingen was een traumatische ervaring, een verschrikkelijke tragedie voor hen die van huis en haard verdreven werden. Met name noemen wij dan de verdrijving van de Griekssprekende bevolking uit Turkije tussen 1917 en 1923 (ongeveer 1,2 miljoen mensen), de gedwongen verhuizing van de Duitse bevolking uit het land wat na de Tweede Wereldoorlog toebedeeld werd aan Polen (ongeveer 9 miljoen mensen) en de Duitstalige bevolking die in datzelfde jaar verdreven werd uit Tsjechoslowakije (ongeveer 3 miljoen mensen), de massale verhuizingen van moslims, hindoes en sikhs in India en Pakistan in 1947 (ongeveer 11 miljoen mensen bij elkaar) en in Bangladesh in 1971 (nog eens 10 miljoen). Twee volksverhuizingen vonden gelijktijdig plaats na de onafhankelijkheidsverklaring van de Staat Israël: 700.000 Palestijnen⁶⁷ vluchtten binnen haar landsgrenzen, en 850.000 joden⁸ werden gedwongen de Arabische buurlanden uitgezet. Dit zijn schrikwekkende getallen, maar voor de politieke en culturele realiteit van die periode waren deze verhuizingen vaak de meest humane of meest realistische oplossing die de leiders destijds hadden.

De meeste van deze crises hebben blijvende weerslag gehad op de onderlinge culturele en geopolitieke relaties. Griekenland en Turkije wantrouwen elkaar nog altijd, India is af en aan in een soort koude oorlog met Pakistan, terwijl de relatie met Bangladesh min of meer bestaat uit schoorvoetende beleefdheid. Alleen de onderlinge relatie tussen Duitsland en haar oosterburen kan wel beschouwd worden als uitzonderlijk goed, hoewel die historie bij bijvoorbeeld voetbalwedstrijden weer boven komt drijven. Desalniettemin zijn alle genoemde landen over de afgelopen halve eeuw in ieder geval diplomatieke betrekkingen met elkaar aangegaan. Dé uitzondering is de kwestie van de Arabische bevolking in en rond Judea. Waar de Joodse vluchtelingen in de Staat Israël gehuisvest werden, is het bij de Arabische bevolking nooit tot hervestiging gekomen. De vluchtelingenkampen in de Gazastrook zijn door de tijd heen getransformeerd tot nagenoeg volwaardige steden. Op geen enkele manier doen ze nog denken aan de vluchtelingenkampen die we kennen uit bijvoorbeeld Darfur. Vanuit de Verenigde Naties is in 1949⁹ de United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East (UNRWA) opgericht om een oplossing te vinden voor het welzijn van deze bevolkingsgroep. Na bijna 80 jaar is het daar echter nog steeds niet van gekomen.

De patstelling

De voornaamste reden hiervoor is dat geen enkele (inter)nationale overheid het politiek aandurft om hier iets aan te doen. Het is algemeen bekend dat de meest stabiele buurlanden, Egypte en Jordanië¹⁰, op alle fronten weigeren asiel te verlenen¹¹ aan het gros van deze Arabische ontheemden. Beiden verwijzen naar het mandaat van de VN en UNRWA om dit probleem op te lossen. In de interne politiek van deze beide landen is geen ruimte om miljoenen van deze mensen op te vangen; Jordanië en Egypte stellen namelijk dat dit een dreiging voor de stabiliteit van hun landen is. De internationale gemeenschap dringt dan ook aan op een zogenaamde tweestatenoplossing¹². Dat houdt dan in dat het volledige gebied verdeeld gaat worden over twee soevereine staten, een Joodse en een Arabische. Dit is echter een compromis waar geen van de betrokken volken echt om staat te springen. Het opdelen van hun land wordt door de Staat Israël als een existentiële bedreiging gezien. De afgelopen 80 jaar heeft de Staat Israël keer op keer met militaire middelen hun integriteit moeten verdedigen. Sinds (niet officieel) bekend werd dat de Staat Israël een kernmacht is, wagen de buurlanden zich niet meer aan militaire stappen en is het conflict binnen het voormalige Mandaatgebied in een patstelling terechtgekomen. Ook de Palestijnse Autoriteit is hierin verdeeld. Waar Fatah, de regeringspartij op de Westelijke Jordaanoever, onder buitenlandse druk akkoord gaat met deze tweestatenoplossing¹³, is überhaupt het bestaan van een Joodse staat onacceptabel voor Hamas, de terroristische groepering die momenteel de leiding heeft in de Gazastrook. Israël zelf erkent de demarcatielijn van het staakt-het-vuren uit 1948 niet als internationale grens, en is na een lange kolonisatieperiode voornemens om dit gebied ook officieel te annexeren.¹⁴

Om deze patstelling te doorbreken heeft Hamas op 7 oktober 2023 de grootste¹⁵ terreuraanslag op de Staat Israël ooit gepleegd. Wetende dat Israël wel moest reageren, hebben zij erop gegokt dat de internationale gemeenschap de vergelding van Staat Israël in toom kon houden. Dat is slechts ten dele gebeurd. Als iets duidelijk is geworden voor de Staat Israël, is dat de huidige status quo niet houdbaar is. Voorafgaand aan de aanslag van 7 oktober exporteerde Israël nog water, elektriciteit, voedsel en medicatie naar de Gazastrook¹⁶. De Gazastrook kan namelijk niet zelfvoorzienend zijn. Zij is te klein voor het onderhouden van de huidige populatie van 2,2 miljoen mensen. De bevolkingsdichtheid van circa 6000 inwoners per vierkante kilometer is vergelijkbaar met die van de dichtstbevolkte stadsgemeenten van Nederland¹⁷. Er is geen ruimte voor landbouw of voor industrie in welke vorm dan ook.

Op de Westelijke Jordaanoever is de situatie anders. De economie draait daar voornamelijk op toerisme en olijventeelt. Zij is op het oog in een veel betere positie om te verzelfstandigen. De strategische ligging maakt het echter voor de Staat Israël onacceptabel als buurland. Een politiek vijandig land dat bovendien een groot deel van de hoofdstad Jeruzalem opeist, zal voor de Staat Israël onherroepelijk leiden tot oorlog. Iedere andere verdeling van land zal altijd samen moeten gaan met nieuwe volksverhuizingen, iets wat onbespreekbaar is voor zowel de Arabische, als de Joodse bevolking.

Eén land dan?

De nieuwsberichten brengen vaak het beeld dat de verschillende gemeenschappen volledig langs elkaar heen leven en waar het toch onverhoeds samen komt, er meteen een geweldsuitbarsting ontstaat. De realiteit is echter veel genuanceerder. Honderdduizenden Arabieren wonen en werken in de Staat Israël. De bevolkingen van de Staat Israël en de Westelijke Jordaanoever hebben onderling een innige economische band. Waar zij om eigendomsrecht en zelfbeschikking tegenover elkaar staan, zijn zij beiden afhankelijk van Israëlische investeringen en Arabische werklui.

Kan de huidige situatie dan niet op een natuurlijke wijze evolueren tot één gemeenschappelijke staat? Ook dan zijn er toch nog een aantal zaken die meegewogen moeten worden. De Staat Israël is opgericht als veilige haven voor een volk dat slachtoffer geworden is van genocide. Het vraagt heel veel van de democratie in de Staat Israël om gelijke rechten te geven aan hun generatielange vijanden en hen een plaats in de macht te geven. De huidige publieke opinie en politieke realiteit in Israël wijzen dit laatste resoluut af¹⁸. Vanuit de Arabische bevolking is er evenmin lust om opgenomen te worden in een land dat hen (in hun ogen) al generaties lang onderdrukt. Van beide kanten is hier totaal geen vertrouwen. Buitenlandse inmenging kan een cosmetische oplossing bieden, maar geen permanente. Structurele veranderingen kunnen alleen doorgevoerd worden als beide volkeren ervan doordrongen zijn dat het de enige heilsweg is.

Een hoopvolle toekomst?

Als de huidige situatie onhoudbaar is, volledige assimilatie politiek onmogelijk en een tweestatenoplossing onhaalbaar is, blijft er maar één mogelijke oplossing. Hoe pijnlijk ook voor de Arabische bevolking, is dat het doorzetten van de volksverhuizing die in 1948 is ingezet. De Nakba, de catastrofe, die ooit is ingezet, is nooit tot een conclusie gekomen, en is nog altijd gaande. Wat we nu zien is een regio die gegijzeld wordt door onmacht. Vrede is alleen mogelijk als iedereen een thuis kan opbouwen. Beide volkeren kunnen dat momenteel niet. De Israëlische economie staat voor een groot deel in het teken van haar defensie-industrie en de Palestijnse Autoriteit heeft alleen maar macht waar de Staat Israël dat toestaat. Het zorgdragen voor de vluchtelingen uit 1948 was ooit de opdracht van UNRWA. Deze organisatie bleek hiertoe niet op een duurzame manier in staat. De Staat Israël concludeerde zelfs dat zij haar mandaat actief tegenwerkt en de zelfbeschikking van de Staat Israël daarmee in gevaar bracht. Daarom heeft de regering van premier Netanjahoe de unieke stap genomen om dit VN-agentschap ongewenst te verklaren¹⁹.

Soms is een pijnloze overgang naar een duurzame vrede onmogelijk. Naar de mens genomen is hiervoor dan ook geen oplossing. Wat de internationale gemeenschap zich wél zou moeten realiseren is dat streven naar een tweestatenoplossing een utopisch (of dystopisch) ideaal is, wat onmogelijk verwezenlijkt kan worden. De enige manier om deze crisis op een enigszins humane manier te beëindigen is door een nieuw thuis te vinden voor de Arabische bevolking. De meest logische optie zou gevonden moeten worden bij de directe buurlanden, Egypte en Jordanië, maar ook Saoedi-Arabië en het nieuwe regime in Syrië kunnen hierin soelaas bieden. En ja, een gedwongen volksverhuizing is strijdig met het internationaal recht, maar het in stand houden van de status quo is minstens zo erg. Gaan we een heel volk offeren op het altaar van het internationale recht, of proberen we in deze onmogelijke situatie de meest humane en duurzame oplossing te zoeken? India, Bangladesh, Pakistan, Griekenland en Turkije bewijzen dat, hoe verschrikkelijk de humanitaire crisis ook is, er genezing kan komen. Wat we nu zien in Judea, is het bewust in stand houden van een crisis omdat niemand bereid is een doorbraak te forceren. Abraham zond Ismaël en zijn moeder weg. Niet uit haat, maar uit liefde. Izak en Ismaël droegen allebei een rijke belofte met zich mee. Pas nadat beiden hun thuis hebben opgebouwd zien we ze weer samen, eensgezind aan het graf van hun vader. Misschien is Genesis 21 wel profetischer dan wij soms durven vermoeden.