Orange Man Bad als geopolitieke strategie

Er zijn politieke memes die verdwijnen zodra de trendingpagina ververst. En dan heb je Orange Man Bad. Een meme die begon als spot, maar uitgroeide tot een reflex en uiteindelijk een geopolitieke factor werd. Niet bedacht door Trump zelf, maar door zijn tegenstanders. Onbedoeld. Ongewild. Maar wel effectief. Want waar Richard Nixon de Madman Theory moest spelen, kreeg Trump hem cadeau. Niet door zijn eigen communicatie, maar door de manier waarop zijn tegenstanders hem framen. En dat is misschien wel de grootste ironie van de moderne politiek: de mensen die het hardst roepen dat Trump irrationeel is, maken hem strategisch sterker.

1. De oorsprong: Nixon wilde de Madman zijn, maar niemand geloofde hem

De Madman Theory is een strategische onderhandelingstactiek waarbij een leider bewust de indruk wekt dat hij onvoorspelbaar of zelfs gevaarlijk is, zodat tegenstanders concessies doen uit angst voor escalatie. Nixon probeerde dit expliciet. Zijn stafchef H. R. Haldeman citeert hem in The Ends of Power (1978): “I want the North Vietnamese to believe I have reached the point where I might do anything.”

Nixon liet in 1969 zelfs een geheime wereldwijde nucleaire paraatheid operatie uitvoeren, bekend als de “Joint Chiefs Readiness Test”. Historici zoals William Burr en Jeffrey Kimball beschrijven dit in Nixon’s Nuclear Specter (2015). Het doel was simpel: Moskou en Hanoi moesten geloven dat Nixon tot alles in staat was.

Maar Nixon had een probleem. Hij was te bekend, te institutioneel, te voorspelbaar. Een carrière politicus die ineens irrationeel moest lijken. Het werkte niet.

2. De moderne paradox: Trump hoeft niets te spelen

Waar Nixon moest acteren, hoeft Trump niets te spelen. Zijn tegenstanders doen het werk. De meme Orange Man Bad is daar het beste voorbeeld van. Het begon als een internetgrap, maar werd al snel een culturele reflex. Een manier om Trump te reduceren tot karikatuur. Maar in geopolitieke termen gebeurde er iets anders. De meme versterkte het beeld dat Trump onvoorspelbaar was. Media kopten dat hij gevaarlijk was. Commentatoren noemden hem instabiel. Politieke tegenstanders spraken over een existentiële dreiging. Of men het ermee eens is of niet, doet er niet toe. Het effect is hetzelfde als Nixon ooit probeerde te bereiken.

3. Voorbeelden waar de perceptie van onvoorspelbaarheid wél effect had

A. Noord-Korea: van rakettesten naar topontmoetingen
In 2017 sprak Trump over “fire and fury”.
In 2018 stopte Noord-Korea tijdelijk met nucleaire tests en vond de eerste topontmoeting ooit plaats tussen een zittende Amerikaanse president en Kim Jong-un. Onderzoekers van het Center for Strategic and International Studies beschreven dat Pyongyang “risk averse” werd door de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse reactie.

B. China: handelsoorlog als onderhandelings instrument
Tijdens de handelsconflicten reageerden Chinese onderhandelaars sneller en voorzichtiger wanneer Trump publiekelijk escaleerde. De perceptie dat hij bereid was om tarieven te verhogen zonder waarschuwing, creëerde druk.

C. Iran: de reactie na Soleimani
Na de eliminatie van generaal Qassem Soleimani in januari 2020 bleef Iran opvallend beperkt in zijn reactie. Volgens analyses van onder andere het International Institute for Strategic Studies speelde de onzekerheid over de Amerikaanse reactie een rol.

Dit zijn geen waardeoordelen. Dit zijn observaties uit internationale berichtgeving en academische analyses.

4. Waarom werkt de Madman Theory bij Trump wel

1. De media versterken het frame
Waar Nixon moest fluisteren dat hij irrationeel was, krijgt Trump dagelijks headlines die dat beeld bevestigen. Elke emotionele uitspraak wordt breaking news. Elke afwijking van de politieke conventie wordt uitvergroot.

2. Tegenstanders overschreeuwen zichzelf
Elke keer dat iemand Trump een dictator, gevaar voor de democratie of tikkende tijdbom noemt, versterkt dat zijn onderhandelingspositie tegenover buitenlandse leiders. Als zelfs zijn binnenlandse tegenstanders zeggen dat hij tot alles in staat is, dan moet je als tegenstander van de Verenigde Staten twee keer nadenken.

3. Trump is niet institutioneel en dat maakt het geloofwaardig
Zijn stijl is direct, impulsief ogend en onconventioneel. Of men dat goed of slecht vindt, is irrelevant. Het maakt de Madman Theory geloofwaardig.

5. De ironie: de Madman Theory werkt alleen als tegenstanders meewerken

En dat is precies wat er gebeurt. De Madman Theory vereist:

• een leider die kan overkomen als onvoorspelbaar
• tegenstanders die dat beeld versterken
• media die het uitvergroten
• een internationale arena die gevoelig is voor risico

Trump voldoet aan al deze voorwaarden.
Niet omdat hij het bewust speelt zoals Nixon, maar omdat zijn tegenstanders hem die rol geven. Orange Man Bad is geen belediging. Het is strategische brandstof.

6. Slot: de Madman Theory is geen zwaktebod, maar een spiegel

De Madman Theory werkt niet omdat een leider gek is. Hij werkt omdat anderen geloven dat hij gek kan zijn. In een tijdperk waarin politieke tegenstanders elkaar overschreeuwen, waarin media elke emotie uitvergroten en waarin memes de publieke perceptie vormen, is het niet de leider die de Madman creëert. Het is het publiek.

Nixon wilde de Madman zijn. Trump kreeg de rol gratis.
En Orange Man Bad was het marketingbureau dat hij nooit hoefde te betalen.

Auteur: Dennis Spaanstra

Bronnen

• H. R. Haldeman, The Ends of Power (1978).
• William Burr en Jeffrey P. Kimball, Nixon’s Nuclear Specter (2015).
• National Security Archive, The Nixon Administration’s Secret Nuclear Alert of 1969.
• History Guild, The Madman Theory Was Quintessential Nixon.
• Center for Strategic and International Studies (CSIS), rapporten over Noord Korea 2017 tot 2019.
• BBC News, North Korea halts nuclear and missile tests (2018).
• Council on Foreign Relations (CFR), analyses over de US China trade war 2018 tot 2020.
• Brookings Institution, The US China Trade War: A Timeline (2019).
• International Institute for Strategic Studies (IISS), Iran’s response to the killing of Qassem Soleimani (2020).
• Reuters, Iran’s missile attack was calibrated to avoid major escalation (2020).
• KnowYourMeme, Orange Man Bad.
• Pew Research Center, U.S. Media Polarization and the 2020 Election (2020).
• Harvard Kennedy School, Shorenstein Center, News Coverage of Donald Trump’s First 100 Days (2017).
• Thomas C. Schelling, The Strategy of Conflict (1960).
• Herman Kahn, Thinking About the Unthinkable (1962).
• Niccolò Machiavelli, Discorsi (1517).